خانه / اخبار / مشاهیر ادب و فقاهت تخت فولاد اصفهان

مشاهیر ادب و فقاهت تخت فولاد اصفهان

ملا محمد اسماعیل خواجویی

فرزند محمد حسین فرزند محمدرضا فرزند علاءالدین محمد مازندرانی ،سال تولد ایشان به درستی مشخص نیست ولی بر اساس نوشته غفاری معلوم می گردد که سن ایشان هنگام وفات از هشتاد سال متجاوز بوده است. بنابراین می توان حدس زد که ایشان در حدود سال ۱۰۹۰ به دنیا آمده اند.اصل آن جناب از مازندران بوده،در اوایل سن شریف به دار السلطنه اصفهان آمده وکسب کمالات صوری ومعنوی نموده وبعد از فراغ تحصیل علوم،تا پایان عمر مشغول افاده بوده اند. محقق خواجویی در یکی از رساله های خود به یکی از اساتیدشان اشاره کرده اند که زمانی نزد ایشان به دانش اندوزی مشغول بوده ولی بعدها به سبب اختلاف مشرب ،از ایشان فاصله گرفته است.ایشان می نویسد که استاد مزبور ، در مجلسی با ایشان در بحث حجیّت ظنّ مجتهد،مناظره نموده و براین نکته پای فشرده که هیچ دلیلی بر این نیست که مجتهد از ظنّ خود پیروی نماید. محققّ خواجویی پس از آن مجلس، دلایل خود را به صورت رساله ای مکتوب کرده وبرای ایشان فرستاده اند. ایشان در این رساله ضمن بیان تلمذ خود نزد این استاد ،با احترام و تجلیل فراوان از ایشان یاد کرده اند وایشان را با القاب«عالم عمل، زاهد،ناسک» ستوده ومی نویسند:«از زمانی که وی به این بلاد آمده و به خدمت استاد رسیده،نهایت تلاش خود را در به دست آوردن رضایت خاطر اوانجام داده، وافاضات وافادات استاد به اندازه ای بوده که قلم از بیان آن عاجز است». ایشان با وجود اختلاف نظر با استاد، بر آستان ایشان بوسه زده وخود را از حق گذاری نسبت به ایشان عاجز میداند. یکی از فنونی که محقق خواجویی در آن ماهر بوده وبه تدریس در آن شهرت داشتند؛ فنّ فلسفه است. چنانکه علّامه قزوینی در شرح حال ایشان نقل کرده که وی در فلسفۀ مشّاء استادی زبردست بوده وکتاب «شفا » را بارها تدریس کرده است.اما در هیچ یک از منابع اصلی شرح حالشان به استاد فلسفۀ ایشان اشاره نشده است. در آثار ایشان نیز نشانی از استادشان در این علم به چشم نمی خورد.می دانیم که یکی از حکمای هم عصر ایشان ملّا محّمد صادق اردستانی است که در اصفهان حوزۀ تدریس حکمت داشته وبزرگانی چون ملّا حمزه گیلانی،ملّا عبد الرحیم دماوندی وشیخ محمّد علی حزین لاهیجی دردرس ایشان شرکت می کرده اند. شاگرد برجستۀ اردستانی ملّا حمزۀ گیلانی است که تقریرات درس ایشان را در بحث قوای نفس تنظیم کرده و پس ازدرگذشت استاد، آن را تدوین نموده اند.

اوصاف ومقامات علمی: علّامه خواجویی در عهد خود ،بزرگترین استاد فلسفه وکلام وفقه و حدیث بوده، و بین قاطبۀ اهلی اصفهان از عوام وخواص مقبولیت داشته اند. نزد سلاطین وحکام وقت حتی نادر شاه افشار، بسیار عزیز ومکّرم ومقبول القول بوده ، با این حال از هیچ کس در هیچ زمان خواهش وتمنایی نکرده ،به حقیقت استغنا متصف بوده اند.

معاصران: مهمترین رجال معاصر علّامه خواجویی در اصفهان عبارتند از: حاج اسماعیل اصفهانی خاتون آبادی ؛ مولا محّمد جعفر کرباسی؛ میر محّمد حسین خاتون آبادی ؛ سیّد صدرالدین رضوی قمی؛ میرزا محّمد رحیم سبزواری، شیخ محّمد بن محّمد زمان کاشانی، ملّا محمّد مهدی هرندی، میرزا محمّد تقی الماسی، شیخ زین الدین خوانساری و سیّد ماجد کاشانی.

شاگردان:  درمحضر مبارک محقق  خواجویی  فضلای زیادی گردآمده وبه استفاضه از ایشان می پرداختند.ایشان بسیاری از رسایل وآثار فقهی خود را به درخواست شاگردانشان به رشتۀ تحریر درآورده اند. از این رو در آغاز بسیاری از آثار فقهی ایشان که در سالهای ۱۱۵۶ ق به بعد تألیف رساله وبیان نظرات فقهی ایشان را خواستار شده اند. اینک به نام برخی از شاگردان ایشان اشاره می نماییم: آقا محمد بیدآبادی، میرزا ابوالقاسم مدرّس خاتون آبادی ،علّامه ملّا محّمد مهدی نراقی ،ملّا محراب گیلانی، میرزا مهدی خراسانی اصفهانی؛ میرزا مهدی شهرستانی اصفهانی،آقا محمّد باقر نجفی هزارجریبی، میرزا محمّد باقر نواب لاهیجی و سیّد محمّد رضا بهشتی اصفهانی.

نظرات ودیدگاههای محقّق خواجویی: علامه خواجویی برای نیل به درجۀ اجتهاد ومرحله استنباط احکام ، شرایط خاصی قائل اند. ایشان کثرت معلومات وتحقیقات را دردست یابی به قوۀ قدسی اجتهاد کافی نمی دانند و بر تهذیب نفس وتصفیۀ باطن جهت افاضۀ نور فقه تأکید بسیاری دارند.با این دید فتوا،اجتهاد بسیاری از مدعیان اجتهاد ومتصدیان فتوا در زمان خویش را نفی کرده ولااقل در برهه ای از زمان،که برخی رسایل خود را در آن نگاشته ، اصفهان را خالی از مجتهد جامع الشرایط می دانند؛ از این رو بر خود واجب دانسته که علم خود را اظهار نموده ودر برابر تحریف وبدعت واجتهادات نادرست مدّعیان که موجب گمراه شدن مردم است، بایستند. ایشان از مردم روزگار خود نیز بسیار گله مند است که چرا از کسانی که شرایط فتوا دادن را در خود جمع نکرده اند ،استفتا کرده و به فتوای آنان عمل میکنند؟!

تألیفات: علّامه خواجویی در مدت عمر خود، آثار علمی وتحقیقی  بسیار ارزشمندی تألیف کرده واز خود به یادگار نهاده اند. تعداد آثار این عالم بزرگ را از ۱۰۰ تا ۳۰۰ کتاب و رساله تخمین زده اند.

وفات: محقّق خواجویی سرانجام پس از عمری بسیار پربار در سن افزون بر هشتاد سالگی در ۱۱ شعبان سال ۱۱۷۳ ق چشم از جهان فروبستند ودر مزار منور تخت فولاد مدفون گردیدند. بر سنگ نوشتۀ مزار ایشان علاوه بر متن عربی زیبایی که به بیان مقامات علمی ومعنوی ایشان پرداخته اشعاری از شاعری با تخلص دبیر آمده است.

صفحه مورد نظر یافت نشد

حدیث روز ( حکم وضو بعد از عمل چشم و بینی )

“ عَلِیُّ بْنُ جَعْفَرٍ فِی کِتَابِهِ عَنْ أَخِیهِ علیه السلام : « قَالَ سَأَلْتُهُ عَنِ …

یک نظر

  1. رکن الملک

    با سلام خیلی مطلب مفیدی بود.ممنونم

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *