تفسیر قرآن / آیت الله حاج شیخ احمد کلباسی اشتری
مسجد رکن الملک اصفهان
جلسه: ۱۴۰۴.۱۱.۳۰
**مقدمه**
این جلسه به تفسیر آیاتی از سوره شورا اختصاص دارد. هدف اصلی، تبیین مفاهیم توحید، نبوت، زوجیت در خلقت، و اهمیت اقامه دین و پرهیز از تفرقه است. در این جلسه، به بررسی آیات ۱۱ تا ۱۳ سوره شورا پرداخته میشود و نکات کلیدی مربوط به صفات خداوند، نظام خلقت، و رسالت انبیاء مورد بحث قرار میگیرد. لحن جلسه رسمی، صمیمی و جدی است.
**۱. تفسیر آیه ۱۱ سوره شورا**
این آیه به دو بخش اصلی تقسیم میشود:
**۱.۱. خالقیت و زوجیت در خلقت**
* **نکته کلیدی:** خداوند خالق آسمانها و زمین است و همه خلقت، از جمله رشد، ماندگاری و نظم آن، به دست اوست.
* **استدلال:** آیه با عبارت “فاطر السماوات و الارض” آغاز میشود که به معنای آفریننده آسمانها و زمین است.
* **نکته مهم:** خداوند دنیا را دنیای زوجیت قرار داده است.
* **مثال:** درخت خرما که زوجیت آن آشکار است و نیاز به گردهافشانی دارد.
* **مثال:** حیوانات که همسر دارند.
* **مثال:** انسان که برای او از جنس خودش زوج قرار داده شده است.
* **ارتباط با موضوعات دیگر:** این زوجیت، عامل بقای نسل و گسترش موجودات است. بدون زوجیت، نسل گسترش پیدا نمیکند.
* **نقل قول مهم:** “جعل لکم من انفسکم ازواجا و من الانعام ازواجا یثمرکم فیه” (خداوند برای شما از جنس خودتان جفتهایی قرار داد و از حیوانات نیز جفتهایی تا در آن نسل شما افزوده شود).
* **نکته ریز:** حتی مورچه و پشه نیز همسر دارند.
**۱.۲. یگانگی خداوند**
* **نکته کلیدی:** هیچ کس را نمیتوان با خداوند مقایسه کرد.
* **استدلال:** آیه میفرماید “لَیْسَ کَمِثْلِهِ شَیءٌ” (چیزی مانند او نیست).
* **توضیح:**
* همتراز خدا وجود ندارد.
* پیامبر و ائمه مخلوق هستند، در حالی که خدا خالق است.
* اطاعت از رسول و اولی الامر، تواضع خداوند است، نه اینکه آنها در کنار خدا قرار گیرند.
* **نقل قول مهم:** “لَیْسَ کَمِثْلِهِ شَیءٌ وَ هُوَ السَّمِیعُ الْبَصِیرُ” (چیزی مانند او نیست و او شنوای بیناست).
* **نکته مهم:** هیچ چیز از خدا پنهان نیست.
* **نقل قول مهم:** “یَعْلَمُ خَائِنَهَ الْأَعْیُنِ وَ مَا تُخْفِی صُدُورُ” (خداوند خیانت چشمها و آنچه را سینهها پنهان میکنند، میداند).
* **توضیح:** حتی تمایل قلب به سمتی نیز از خدا پنهان نیست.
**۲. تفسیر آیه ۱۲ سوره شورا**
این آیه به دو بخش اصلی تقسیم میشود:
**۲.۱. مالکیت و تدبیر امور عالم**
* **نکته کلیدی:** کلیدها و رموز آسمانها و زمین از آن خداست.
* **استدلال:** آیه میفرماید “لَهُ مَقَالِیدُ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ” (کلیدهای آسمانها و زمین از آن اوست).
* **توضیح:**
* اسرار عالم در دست خداست.
* عظمت آسمانها و بزرگی زمین با تمام معادن، جنگلها، کویرها، کوهها و دریاهایش، همه تحت تدبیر الهی است.
**۲.۲. رزق و روزی**
* **نکته کلیدی:** خداوند رزق را برای هر کس که بخواهد گسترده میکند و برای هر کس که بخواهد تنگ میگیرد.
* **استدلال:** “یَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ یَشَاءُ وَ یَقْدِرُ” (روزی را برای هر کس که بخواهد گشاده میسازد و برای هر کس که بخواهد تنگ میگیرد).
* **توضیح:**
* مردم باید رزق خود را از خدا ببینند.
* رزق فقط مادی (غذا، خانه، ماشین) نیست، بلکه رزق معنوی نیز وجود دارد.
* **مثال رزق معنوی:** زیارت قبر پیامبر، زیارت ائمه، رفتن به کربلا.
* **نکته مهم:** در مصرف رزق نیز باید دقت کرد، همانطور که در غذا اسراف وجود دارد، ممکن است در برخی امور معنوی نیز اسراف رخ دهد.
* **ارتباط با موضوعات دیگر:** این آیه به مفهوم تقدیر و اراده الهی در امور زندگی اشاره دارد.
**۲.۳. علم و حکمت الهی**
* **نکته کلیدی:** خداوند به هر چیزی داناست.
* **استدلال:** “إِنَّهُ بِکُلِّ شَیءٍ عَلِیمٌ” (همانا او به هر چیزی داناست).
* **توضیح:**
* صفت “علیم” صفت مشبهه است و نشاندهنده علم مستمر و بینوسان خداوند است.
* علم خداوند لحظه به لحظه به تمام خلقت، از جمله ما، تعلق دارد و تعطیلناپذیر است.
**۳. تفسیر آیه ۱۳ سوره شورا**
این آیه به موضوع تشریع دین و اهمیت اقامه آن میپردازد.
**۳.۱. تشریع دین**
* **نکته کلیدی:** خداوند برای شما از دین، آنچه را که به نوح وصیت کرده بود و آنچه را که به تو (پیامبر) وحی کردهایم، و آنچه را که به ابراهیم، موسی و عیسی وصیت کردیم، تشریع کرده است.
* **استدلال:** “شَرَعَ لَکُمْ مِنَ الدِّینِ مَا وَصَّی بِهِ نُوحًا وَ الَّذِی أَوْحَیْنَا إِلَیْکَ وَ مَا وَصَّیْنَا بِهِ إِبْرَاهِیمَ وَ مُوسَی وَ عِیسَی” (برای شما از دین، آنچه را که به نوح وصیت کرد، و آنچه را که به تو وحی کردیم، و آنچه را که به ابراهیم و موسی و عیسی وصیت کردیم، تشریع نمود).
* **توضیح:**
* **قوانین تکوینی:** قوانینی مانند سوختن آتش یا زاد و ولد حیوانات.
* **قوانین تشریعی:** قوانینی مانند نماز، حجاب، روزه که توسط متشرعین رعایت میشود.
* **نکته مهم:** رکن دعوت همه انبیاء، اقامه دین بوده است.
**۳.۲. اقامه دین و پرهیز از تفرقه**
* **نکته کلیدی:** هدف از تشریع دین، اقامه آن و پرهیز از تفرقه در آن است.
* **استدلال:** “أَنْ أَقِیمُوا الدِّینَ وَ لَا تَتَفَرَّقُوا فِیهِ” (که دین را برپا دارید و در آن پراکنده نشوید).
* **توضیح:**
* اقامه دین بالاترین نعمت برای بشر است.
* تفرقه در دین، نتیجه عدم اتصال به خدا و اتکا به نفس است.
* **نقل قول مهم:** امام راحل فرمودند اگر تمام انبیاء جمع شوند با هم دعوا نمیکنند، چون با خدا بستهاند نه با نفسشان.
* **ارتباط با موضوعات دیگر:** این بخش به اهمیت وحدت در دین و خطر تفرقه اشاره دارد.
**۳.۳. دعوت به توحید و سختی آن برای مشرکین**
* **نکته کلیدی:** دعوت به سوی خدا برای مشرکین سخت و سنگین است.
* **استدلال:** “کَبُرَ عَلَی الْمُشْرِکِینَ مَا تَدْعُوهُمْ إِلَیْهِ” (آنچه آنها را به سوی آن دعوت میکنی، بر مشرکان گران است).
* **توضیح:**
* دعوت به توحید، شکستن بتها، شکستن گناهان و تعلقات، و ایجاد تمدن الهی برای مشرکین قابل پذیرش نیست.
**۳.۴. هدایت و انتخاب الهی**
* **نکته کلیدی:** خداوند هر کس را بخواهد برمیگزیند و هر کس را که به سوی او بازگردد، هدایت میکند.
* **استدلال:** “اللَّهُ یَجْتَبِی إِلَیْهِ مَنْ یَشَاءُ وَ یَهْدِی إِلَیْهِ مَنْ یُنِیبُ” (خداوند هر کس را که بخواهد به سوی خود برمیگزیند و هر کس را که به سوی او بازگردد، هدایت میکند).
* **توضیح:**
* خداوند کسانی را که به سوی او بازگردند، هدایت میکند، حتی اگر قبلاً خطا کرده باشند.
* آغوش خداوند برای بازگشت بندگان باز است.
* **نکته ریز:** اشاره به روایتی در مورد بتپرستی که خداوند او را هدایت کرد تا راه را از بیراهه بشناسد.
**۴. جمعبندی**
در این جلسه، به تفسیر آیاتی از سوره شورا پرداختیم که مفاهیم بنیادینی را در بر میگیرد:
* **توحید:** خداوند خالق بیهمتای آسمانها و زمین است و هیچ کس را نمیتوان با او مقایسه کرد. علم و تدبیر او شامل تمام هستی است.
* **زوجیت:** نظام خلقت بر اساس زوجیت بنا شده است که عامل بقای نسل و نظم جهان است.
* **رزق:** رزق مادی و معنوی از جانب خداوند است و اوست که آن را گسترده یا تنگ میگیرد.
* **نبوت و رسالت:** پیامبران برای اقامه دین و هدایت بشر مبعوث شدهاند.
* **اقامه دین و وحدت:** اصل دین، برپایی آن و پرهیز از تفرقه است.
* **هدایت:** خداوند هدایتکننده کسانی است که به سوی او بازگردند.
**۵. دعا و توسل**
در پایان جلسه، با توجه به شب جمعه بودن، به توسل به امام حسین (ع) و قرائت صلوات پرداخته شد. همچنین دعاهایی برای تعجیل فرج امام زمان (عج)، هدایت همگان، حل مشکلات، و مغفرت گذشتگان قرائت گردید.
**۶. منابع تکمیلی**
* اشاره به دیوان عطار نیشابوری (در صورت صحت روایت).
**۷. سوالات باز یا نقاط ابهام**
* [؟] جزئیات دقیقتر در مورد “اسراف در امور معنوی” که در بخش رزق معنوی مطرح شد.
* [؟] توضیح بیشتر در مورد “قوانین تکوینی” و “قوانین تشریعی” و ارتباط آنها.
دیدگاهتان را بنویسید